آن هم در شرایطی Ú©Ù‡ به Ùx81اصله Ú©Ù…ÛŒ از اعلام رسمی وجود ویروس کرونا در کشور، کمیته درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تصمیم گرÙx81ت طرØxad جمع آوری معتادان متجاهر را متوقÙx81 کند. آن هم به دلیل اینکه معتادان در برابر ویروس کرونا بسیار آسیب پذیر هستند. Øxadال سئوال این است آیا ویروس کرونا در کشور کنترل شده Ú©Ù‡ دیگر برای معتادان بی خانمان خطر ندارد؟ مگر Ù†Ú¯Ùx81تند Ú©Ù‡ این گروه در برابر بیماری کووید Û±Û¹ بسیار آسیب پذیر هستند؟

Ù…ÛŒ گویند، جای هیچ نگرانی نیست، مراقب هستند، پروتکلی تدوین کرده اند Ú©Ù‡ بر اساس آن معتادان را جمع آوری Ù…ÛŒ کنند، از آنها تست Ù…ÛŒ گیرند، قرنطینه شان Ù…ÛŒ کنند Ùˆ سپس به مراکز ماده Û±Û¶ منتقل Ù…ÛŒ کنند. اما تجربه ثابت کرده Ú©Ù‡ آنچه در پروتکل ها نوشته Ù…ÛŒ شود یک چیز است Ùˆ آنچه در عمل اجرا Ù…ÛŒ شود چیز دیگر. جای دوری هم نرویم، مثال بسیار ساده اش همین پروتکل نگهداری معتادان در مراکز ماده ۱۶، قبل از کرونا است. آنچه سالهاست Ù…ÛŒ گویند دارند اجرایش Ù…ÛŒ کنند اما واقعا آنچه در عمل اتÙx81اق Ù…ÛŒ اÙx81تد، چقدر شبیه به چیزیست Ú©Ù‡ در پروتکل نوشته شده است!

Øxadالا به Ùx81رض Ù…Øxadال Ù…ÛŒ گوییم ØxadرÙx81 شان درست است. این Ùx81یلترها درست کار Ù…ÛŒ کنند Ùˆ هیچ بیماری از این طریق وارد اردوگاه های ماده ۱۶نمی شود اما Ú†Ù‡ تضمینی وجود دارد بعد از ورود اÙx81راد به مراکز همه گیری اتÙx81اق Ù†ÛŒÙx81تد؟ متاسÙx81انه ویروس کرونا به Ùx81رموده مسئولان رÙx81تار نمی کند Ùˆ همان طوری Ú©Ù‡ با وجود همه مراقبت هایی Ú©Ù‡ انجام Ù…ÛŒ شود در مراکز نگهداری جمعی Ú†Ù‡ در ایران Ùˆ Ú†Ù‡ در جهان، وارد شده، به اردوگاه های نگهداری معتادان بی خانمان هم Ù…ÛŒ تواند وارد شود.

به بهانه دÙx81اع از Øxadقوق اکثریت Ù…ÛŒ توان Øxadقوق اقلیت را زیر پا گذاشت؟

اما چرا مسئولان چنین ریسکی را Ù…ÛŒ پذیرند Ùˆ دستور جمع آوری معتادان متجاهر صادر Ù…ÛŒ شود؟ طرÙx81داران اجرای این طرØxad Ù…ÛŒ گویند Ú©Ù‡ معتادان کارتن خواب در شهر پراکنده شده اند Ùˆ ممکن است ناقل این ویروس باشند Ùˆ باعث انتقال آن به شهروندان شوند. آنها خود را ØxadاÙx81ظ مناÙx81ع مردم Ù…ÛŒ دانند. Ùx81کر Ù…ÛŒ کنم بد نباشد از آنها سئوال کنیم Ú©Ù‡ آیا به بهانه دÙx81اع از Øxadقوق اکثریت Ù…ÛŒ توان Øxadقوق اقلیت را زیر پا گذاشت؟

طرÙx81داران این طرØxad ممکن است پاسخ دهند مگر سÙx81ر کردن Ùˆ آزادی تردد از Øxadقوق اولیه شهروندان نیست، در چنین شرایطی دولت Øxadداقل در یک دوره زمانی مردم را از این ØxadÙ‚ Ù…Øxadروم کرد. شرایط بØxadرانی است Ùˆ نمی توان همه جوانب را سنجید. در پاسخ به آنها Ù…ÛŒ توان Ú¯Ùx81ت دولت تردد را ممنوع کرد Ùˆ از شهروندان خواست Ú©Ù‡ در خانه هایشان بمانند تا به ویروس کرونا آلوده نشوند Ùˆ کسی را هم آلوده نکنند. به عبارت دیگر این سخت گیری ها با هدÙx81 تامین سلامت شهروندان صورت گرÙx81ت. اما دستور به جمع آوری معتادان بی خانمان آن هم در شرایطی Ú©Ù‡ نگهداری آنها در اردوگاه های جمعی به معنای در معرض خطر قرار دادن آنهاست، چیز دیگری Ù…ÛŒ شود. اینجا معتادان به مثابه شهروندان درجه دو تلقی Ù…ÛŒ شوند Ú©Ù‡ برای ØxadÙx81ظ سلامت شهروندان درجه یک قربانی خواهند شد. قوه قضاییه با هدÙx81 کاهش آسیب ویروس کرونا در زندان ها به بیش از صد هزار زندانی مرخصی داد اما Øxadتی معتادان بی خانمان از چنین ØxadÙ‚ÛŒ هم برخوردار نشدند.

همیشه بهانه ای برای جمع آوری معتادان متجاهر وجود دارد

Ù…ÛŒ گویند این ØxadرÙx81 ها روشنÙx81کر بازی است! ویروس کرونا خطرناک است، مسری است. نمی توان معتادان را همین طور در شهر رها کرد. بیماری را در شهر منتشر Ù…ÛŒ کنند. باید به آنها بگوییم، همیشه بهانه ای برای جمع آوری معتادان متجاهر وجود دارد. امروز بهانه کرونا است، دیروز هم Ù…ÛŒ Ú¯Ùx81تید معتادان کارتن خواب آسایش Ùˆ آرامش شهروندان را بر هم زده اند، چهره شهر را خراب کرده اند. آلوده به ویروس اچ Ø¢ÛŒ ÙˆÛŒ هستند، هپاتیت دارند، بیماری های مسری دارند. شهر را ناامن کرده اند، دزدی Ù…ÛŒ کنند. پس همیشه دلیلی برای جمع آوری آنها تراشیده اید.

سالهاست با بهانه های مختلÙx81 معتادان بی خانمان را جمع آوری Ù…ÛŒ کنند Ùˆ برای درمان اجباری به مراکز ماده Û±Û¶ Ù…ÛŒ برند. مراکزی Ú©Ù‡ البته کارکردش قطعا درمانی نیست. این مراکز چیزی هستند شبیه به زندان Ú©Ù‡ به Ú¯Ùx81ته عباس دیلمی زاده، مدیر عامل جمعیت خیریه تولد دوباره ساکنانش Øxadتی Øxadقوق یک زندانی را هم ندارند. Øxadالا به خاطر کرونا مدت زمان نگهداری معتادان را هم در این مراکز به یک سال اÙx81زایش داده اند. این در Øxadالی است Ú©Ù‡ کارشناسان اعتیاد Ù…ÛŒ گویند، نگهداری اجباری معتادان بی Ùx81ایده است. بگذارید شاهدی بر این ادعا بیاورم. دکتر مجید رضازاده، معاون توسعه پیشگیری سازمان بهزیستی کشور چندی پیش در Ú¯Ùx81ت Ùˆ Ú¯Ùˆ با یکی از رسانه ها به بی اثری اÙx81زایش مدت نگهداری در مراکز ماده Û±Û¶ تاکید کرد Ùˆ Ú¯Ùx81ت: «Ù‡Ø±Ú†Ù†Ø¯ Ú©Ù‡ به اثربخشی استمرار درمان در منابع علمی اشاره شده Ùˆ Ú¯Ùx81ته شده است Ú©Ù‡ بعد از Û¶ ماه درمان اعتیاد، نشانه های درمانی تازه در Ùx81رد ظاهر Ù…ÛŒ شود Ùˆ ادامه این Ùx81رایند تا یک سال، این اØxadتمال را بیشتر Ù…ÛŒ کند Ú©Ù‡ Ùx81رد در درمان باقی بماند Ùˆ درمان در او نهادینه شود اما آنچه در منابع علمی مدنظر است با آنچه در مراکز درمان اجباری اتÙx81اق Ù…ÛŒ اÙx81تد همخوانی ندارد.»

درمان اجباری بی اثر است Øxadتی اگر مدت درمان صد سال باشد

در مراکز درمان اجباری ابتدا معتادان را برای یک ماه نگهداری Ù…ÛŒ کردند اما متوجه شدند بی اثر است Ùˆ Ùx81رد بلاÙx81اصله بعد از خروج از مرکز دوباره سراغ مصرÙx81 مواد Ù…ÛŒ رود، بنابراین Ùx81کر کردند Ú©Ù‡ اØxadتمالاً اشکال در این است Ú©Ù‡ مدت زمان درمانی کوتاه است، Ú¯Ùx81تند سه ماه نگهداری کنیم، درمان Ù…ÛŒ شوند Ùˆ بازهم درمان نشدند. Ú¯Ùx81تند شش ماهش Ù…ÛŒ کنیم، مشکل ØxadÙ„ Ù…ÛŒ شود اما بازهم به نتیجه مطلوب نرسیدند. Øxadالا Ù…ÛŒ خواهند بیماران را یک سال Ù†Ú¯Ù‡ دارند شاید جواب بدهد Ú©Ù‡ این مدت نگهداری هم Ùx81ایده ای ندارد. به Ú¯Ùx81ته رضازاده اشکال در اینجاست Ú©Ù‡ Ùx81رد را نه با میل Ùˆ اراده اش بلکه با زور Ùˆ اجبار به این مراکز Ù…ÛŒ آورند. Ùx81رد هیچ تمایلی به تغییر رÙx81تار ندارد Ùˆ انگار در زندان گرÙx81تار شده است. این در Øxadالی است Ú©Ù‡ درمان زمانی جواب Ù…ÛŒ دهد Ú©Ù‡ تغییر رÙx81تار با خواست Ùˆ اراده Ùx81رد صورت بگیرد اما در این مراکز اراده Ùx81رد سرکوب Ù…ÛŒ شود Ùˆ اختیار از او سلب Ù…ÛŒ شد؛ بنابراین Øxadتی اگر او را صدسال هم در مرکز اجباری Ù†Ú¯Ù‡ دارند به Ù…Øxadض اینکه از آنجا خارج شود شروع به مصرÙx81 Ù…ÛŒ کند.

بنابراین نگهداری معتادان در این مراکز نه تنها ممکن است سلامت شان را به خطر بیندازد بلکه برایشان جنبه درمانی هم ندارد. پس چرا باز طرØxad های جمع آوری باید اجرایی شود؟ Ù…ÛŒ گویند، بیایید منطقی باشیم، نمی توانیم Û±Û³ میلیون جمعیت تهران را Ùx81دای، Û±Û² هزار معتاد متجاهر کنیم. Ù…ÛŒ گویند در شرایط Ùx81علی بهترین راهکار، اجرای طرØxad های جمع آوری است. باید به آنها بگوییم، جمع آوری قطعا بهترین راهکار نیست اما Øxadتما ساده ترین، در دسترس ترین Ùˆ آشناترین راهکار برای مسئولان هست. راهکاری Ú©Ù‡ اگر چشم انداز میان مدت یا طولانی مدت داشته باشیم، Øxadتی شهروندان درجه یک Ú©Ù‡ آن قدر سنگ شان را به سینه Ù…ÛŒ زنند هم از آن Ù†Ùx81عی نمی برند.

تقویت برنامه های کاهش آسیب Ù…ÛŒ تواند راه ØxadÙ„ مساله باشد

پس Ú†Ù‡ باید کرد؟ به نظر Ù…ÛŒ رسد پاسخ را باید در ارائه خدمات کاهش آسیب جستجو کنیم. راهکاری Ú©Ù‡ امتØxadانش را پس داده Ùˆ بر اساس منابع علمی اثربخشی اش تایید شده است. Ùˆ اتÙx81اقا شیوع ویروس کرونا Ù…ÛŒ تواند این Ùx81رصت را Ùx81راهم کند Ú©Ù‡ برنامه های کاهش آسیب به دوران طلایی اش بازگردد. اما چطور؟ بعد از شیوع کرونا در کشور Ùˆ زمانی Ú©Ù‡ طرØxad های جمع آوری معتادان کارتن خواب متوقÙx81 شد، برنامه های کاهش آسیب Ú©Ù‡ مدتها بود مورد بی مهری قرار گرÙx81ته بود، دوباره مورد توجه قرار گرÙx81ت زیرا از این ظرÙx81یت Ù…ÛŒ شد برای خدمات رسانی به بی خانمان ها برای جلوگیری از ابتلا به بیماری کووید Û±Û¹ استÙx81اده کرد. بنابراین سازمان های مردم نهاد برای ارائه خدمات در قالب برنامه های کاهش آسیب تجهیز شدند Ùˆ سازمان بهزیستی، ستاد مبارزه با مواد مخدر Ùˆ دیگر دستگاه های مرتبط بودجه هایی هم برای این کار در نظر گرÙx81تند. شهرداری، ظرÙx81یت گرمخانه هایش را اÙx81زایش داد. تعاملی بین سازمان بهزیستی Ùˆ سازمان های مردم نهاد Ø´Ú©Ù„ گرÙx81ت Ùˆ به بررسی مشکلاتی Ú©Ù‡ بر سر راه خدمات رسانی به کارتن خواب ها وجود داشت، پرداختند تا راه ØxadÙ„ هایی پیدا کنند. گشت های سیار خدمات کاهش آسیب Ùx81عال شدند Ùˆ خدمات رسانی هایشان را اÙx81زایش دادند.

بر اساس آنچه مسئولان دستگاه های مرتبط یعنی شهرداری، بهزیستی Ùˆ سازمان های مردم نهاد گزارش Ù…ÛŒ کنند، از زمان گسترش ویروس کرونا، تعداد مراجعات به مراکز کاهش آسیب یعنی گرمخانه ها، شلترها Ùˆ دی Ø¢ÛŒ سی ها اÙx81زایش چشمگیری پیدا کرده به طوری Ú©Ù‡ Øxadتی از زمان پیک زمستان نیز اÙx81راد بیشتری به این مراکز مراجعه کرده اند. به عنوان مثال سید مالک Øxadسینی، سرپرست سازمان رÙx81اه، خدمات Ùˆ مشارکت های اجتماعی شهرداری تهران از اÙx81زایش صد در صدی مراجعه به گرمخانه ها Ùˆ جذب بیش از هشت هزار Ùˆ ÛµÛ°Û° بی خانمان توسط گشت های Ùx81وریت های اجتماعی شهرداری تهران در Ùx81روردین ماه خبر داده Ùˆ همچنین Ú¯Ùx81ته است Ú©Ù‡ در Øxadال Øxadاضر Ùx81قط بیش از دو هزار Ùˆ Û³Û°Û° Ù†Ùx81ر روزانه به گرمخانه ها مراجعه Ù…ÛŒ کنند. این آمار Øxadکایت از آن دارد Ú©Ù‡ ویروس کرونا، اگر Ú†Ù‡ یک تهدید است اما Ùx81رصتی را ایجاد کرده Ú©Ù‡ معتادان بی خانمان سخت در دسترس Ú©Ù‡ شاید هرگز به مراکز کاهش آسیب مراجعه نکرده بودند، پایشان به این مراکز باز شود Ùˆ Øxadضور در این مراکز را تجربه کنند. از خدمات این مراکز استÙx81اده کنند، ماسک، دستکش Ùˆ مواد ضدعÙx81ونی کننده دریاÙx81ت کنند. از غذای گرم Ùˆ امکانات بهداشتی بهره ببرند. Ù†Øxadوه مراقبت از خود در برابر ویروس کرونا را آموزش ببینند. از خطرات هم مصرÙx81ÛŒ Ùˆ تزریق مشترک آگاه شوند. پیام های بهداشتی دریاÙx81ت کنند Ùˆ از همه مهم تر امکان Ú¯Ùx81ت Ùˆ Ú¯Ùˆ با این اÙx81راد Ùx81راهم شود. اما با اجرای دوباره طرØxad جمع آوری معتادان بی خانمان، دوباره خدمات کاهش آسیب به Ù†Ùx81ع سیاست های مقابله ای کنار زده شد. باز هم راه ØxadÙ„ های کوتاه مدت Ùˆ مقطعی Ú©Ù‡ آسیب ها را پنهان Ù…ÛŒ کند Ùˆ این تصور را ایجاد Ù…ÛŒ کند، مشکلات مدیریت شده است جای خود را به راهکارهای اصولی Ùˆ البته دیربازده داد. باز هم دستگیری کارتن خوابها جایگزین Ú¯Ùx81ت Ùˆ Ú¯Ùˆ Ùˆ خدمات رسانی به آنها شد.کرونا شرایط را برای اقشار در معرض آسیب سخت تر کرده است بنابر این اØxadتمال اینکه در ماه ها Ùˆ سال های آینده بر تعداد معتادان کشور اÙx81زوده شود، وجود دارد. بر اساس پیش بینی دکتر هومان نارنجی ها، کارشناس اعتیاد، در سایه همه گیری کرونا شاخص های سلامت (آمار Ùˆ عملکرد Øxadوزه های درمان اعتیاد)ØŒ Ùx81رهنگی (Øxadجم مداخلات پیشگیرانه) Ùˆ اجتماعی (دسترسی به مواد، مشکلات اقتصادی Ùˆ استرس های Ù…Øxadیطی) از اÙx81زایش شیوع اعتیاد Ø·ÛŒ ماه های اخیر Øxadکایت Ù…ÛŒ کنند. اگر به این وضعیت معتادانی Ú©Ù‡ یک سال در مراکز ترک اعتیاد به صورت اجباری Ùˆ بدون میل Ùˆ رغبت نگهداری شده اند Ùˆ پس از ترخیص دوباره به خیابان ها خواهند آمد Ùˆ Ú†Ù‡ بسا به خاطر تجربه ناخوشایندی Ú©Ù‡ در Øxadبس یک ساله شان داشته اند، Ùx81رایند درمانی شان سخت تر شده را هم اضاÙx81Ù‡ کنیم، آن وقت متوجه Ù…ÛŒ شویم Ú©Ù‡ سیاست گذاری های غلط در Øxadوزه اعتیاد Ú†Ù‡ عواقبی را به دنبال خواهد داشت.

کرونا بالاخره یک روز Ù…ÛŒ رود، آن وقت تصمیم گیران Ù…ÛŒ مانند.مشکلاتی Ú©Ù‡ پیچیده تر شده Ùˆ معتادان بی خانمانی Ú©Ù‡ ØxadÙ‚ شان ضایع شده است. ساده ترین Ùˆ دم دستی ترین راهکار: برگشتن به خانه اول Ùˆ شروع دوباره چرخه دستگیری ها!

*خبرنگار Øxadوزه اعتیاد